Mensenrechten Vandaag

Roma die vrijwillig Frankrijk verlaten krijgen 300 euro, hun kinderen kunnen rekenen op een premie van 100 euro. Deze aanpak van Sarkozy doet me denken aan mijn immer praktisch redenerende zoon, die op zesjarige leeftijd een vergelijkbare transactie bedacht. Een buurmeisje moest naar huis na een middagje spelen, maar ze had het veel te goed naar haar zin en wilde niet vertrekken. Hoezeer ik ook aandrong dat ze van haar moeder echt moest komen, ze weigerde te gaan. Op dat moment kwam mijn zoon met twee munten uit zijn spaarpot aanzetten. ‘Ga je nu wel weg?’ vroeg hij. En verdomd, ze nam het geld aan en vertrok. Geld dat je zomaar in de schoot wordt geworpen weiger je nou eenmaal niet gauw. Temeer omdat mijn buurmeisje destijds wist wat ook de Roma uit Roemenië weten, namelijk dat ze de dag erna weer gewoon zou worden binnengelaten.

Roemenen zijn immers onze buurtgenoten, voor wie de deur volgens EU-regelgeving in principe open hoort te staan. Er zijn slechts twee redenen waarom burgers uit Roemenië en Bulgarije geweigerd mogen worden: als aangetoond kan worden dat zij onvoldoende middelen van bestaan hebben, of als er een dreiging van de openbare orde is. De eerste beperking is nauwelijks hard te maken, want Roma hebben als geen andere groep in Europa aangetoond dat zij het hoofd boven water kunnen houden in een marginaal bijeengescharreld bestaan. Structurele discriminatie sluit hen in veel landen uit van goed onderwijs, van fatsoenlijke huisvesting en van werkgelegenheid. De Roma die nu worden teruggestuurd naar Roemenië worden daar als tweederangsburgers behandeld, en het is dan ook niet verwonderlijk dat mensen dan elders in de EU op zoek gaan naar een beter bestaan.

Het argument van de openbare orde is echter veel glibberiger van aard. Het is wereldwijd misschien wel het meest misbruikte en meest verhullende rechtsmiddel waarmee mensen het leven zuur wordt gemaakt. Van China tot Cuba, en van Fiji tot Frankrijk worden mensenrechten geschonden onder het mom van de openbare orde, vaak in samenspraak met andere ruim geformuleerde misdrijven als ‘bedreiging van de staatsveiligheid’. Ook Sarkozy gebruikt het argument van de openbare orde, volgens politiek analisten vooral vanwege electoraal eigenbelang. Hij handelt hiermee echter in strijd met internationaal recht. Zelfs als er sprake was van gewelddadige incidenten (waarbij overigens geen Roma van Roemeense afkomst betrokken waren), dan nog mag een overheid daarvoor niet een hele groep straffen. Het collectief uitzetten van Roma is een disproportionele en discriminatoire maatregel.

Sarkozy laat op zijn woorden veel daadkracht volgen: de grofschalige ontruiming van zo’n 300 illegale nederzettingen is al voor een zesde gevorderd. Naar verwachting zullen eind deze maand 700 Roma het land zijn uitgezet. Wat Sarkozy onvermeld laat is dat Franse gemeenten met meer dan 5000 inwoners volgens wetgeving uit 2000 zorg hadden moeten dragen voor legale nederzettingen. In 2009 bleek dat dit slechts in een kwart van de gemeenten gerealiseerd was. De Roma die nu worden uitgezet zijn welbewust dakloos gemaakt. Er is niet met hen overlegd, niet gezocht naar alternatieven. Dat is een internationaal erkende, maar nog niet zo bekende schending van hun mensenrechten. Geen wonder dat mensen geld accepteren om ‘vrijwillig’ te vertrekken.