Mensenrechten Vandaag

De vierde mei is een indrukwekkende dag. De wijze waarop om acht uur ‘s avonds het land stilstaat bij de Nederlandse oorlogsslachtoffers laat zien hoeveel respect en waardering er na zoveel jaar nog is voor mensen die hun leven gaven voor de vrijheid.

De vijfde mei heeft een heel ander karakter. Vanuit Wageningen brengen vele estafettelopers het Bevrijdingsvuur naar maar liefst 73 gemeenten. Minister-president Rutte ontsteekt het Nationale Bevrijdingsvuur in Breda en geeft daarmee het sein tot de start van de Bevrijdingsfestivals. Die vormen samen het grootste popfestival van Nederland. De dag wordt afgesloten met het Bevrijdingsconcert in Amsterdam, dat live op de televisie wordt uitgezonden. De lezingenboekjes die het Nationale Comité 4 en 5 mei al jaren uitgeeft bevatten pareltjes van mooie gedachten en formuleringen.

Toch maak ik me zorgen. Omdat ik steeds vaker hoor‚ zie en proef dat mensenrechten‚ door veel mensen‚ ook in sleutelposities‚ als minder actueel of relevant worden ervaren. Omdat zoveel de toon krijgt van harde polemiek. Zo kwam er vanuit de Tweede Kamer harde kritiek op het Europese Hof in Straatsburg. Zo is het zeer harde beleid inzake vreemdelingenbewaring helaas nog steeds praktijk: elk jaar worden in ons land zo’n achtduizend mensen opgesloten, dus van hun vrijheid beroofd. Dat gebeurt onder een zeer streng regime, niet omdat ze een misdrijf hebben gepleegd, maar enkel en alleen omdat ze het land uit moeten. Zo is ook zorgelijk de weigering van Nederland om mensenrechteneducatie op te nemen in de verplichte lesstof voor middelbare scholieren. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei vestigt impliciet de aandacht op die laatste omissie‚ door dit jaar ‘Vrijheid geef je door’ als thema te kiezen.

De discussie over de reikwijdte en ‘houdbaarheid’ van mensenrechten raakt een centrale vraag: in wat voor land‚ in wat voor wereld willen wij leven? Mijn antwoord zou zijn: in een wereld waarin iedereen aanspraak kan maken op vrijheid‚ gelijkheid en rechtvaardigheid. En daardoor vrij kan zijn van vrees en nood‚ en zich vrij voelt zich te uiten en zijn of haar geloof openlijk te belijden. Vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid zijn kernbergrippen bij de invulling van mensenrechten.

Zonder mensenrechten en de bescherming door het internationaal recht zoals in de afgelopen decennia ontwikkeld‚ legt rechtvaardigheid het af tegen het recht van de sterkste‚ de gemeenste‚ de meest gehaaide. Dan zouden gedupeerden zich niet op hun rechten kunnen beroepen‚ maar afhankelijk zijn van de luimen en liefdadigheid van mensen die het goed hebben. Tegen zo’n wereld wapenen de mensenrechten ons.

Vrijheid, het woord valt zo vaak dat het sleets lijkt. Maar vrijheid kent geen slijtage. Ze bestaat omdat ze elke dag nieuw is. Omdat ze elke dag opnieuw gemaakt moet worden.

De vrijheid vandaag, dat is ons protest tegen foltering en mishandeling in de Oekraïne. Vrijheid vandaag betreft onze zorg om journalisten die in Azerbeidzjan, het land van het komende songfestival, gevangen zijn gezet vanwege hun werk. Voor wie we opkomen omdat niemand vanwege zijn of haar mening in gevangenschap mag komen. Vrijheid vandaag is de wereldwijde aandacht voor een blinde Chinese advocaat, Cheng Guancheng die probeert te ontsnappen aan een regime dat hem knevelt. Maar die ook zijn bedreigde familieleden niet in de steek wil laten. Voor wie we opkomen omdat het onverdraaglijk is dat zelfs familieleden worden gebruikt om een individu te onderwerpen.

En vrijheid vandaag, dat betreft ook de inspanningen om tot een internationaal verdrag te komen dat de handel in wapens aan banden legt.

Het is mij een grote eer om namens Amnesty International het Bevrijdingsvuur te mogen ontsteken. Ik hoop dat de activiteiten op Bevrijdingsdag ons allen aanleiding geven tot bezinning op de vraag hoe wij in ons land met vrijheid omgaan. Met het vergezicht van de constructieve dialoog‚ in plaats van de impasse van de polemiek.