Mensenrechten Vandaag

Vanuit een stoel in conferentiezaal 1 van de Verenigde Naties in New York lijkt de wereld bedrieglijk overzichtelijk. De ruim 190 landen die hier onderhandelen over het eerste Internationale Wapenhandelverdrag in de geschiedenis benadrukken hoe belangrijk dit verdrag is. Zonder uitzondering zeggen ze er al jarenlang constructief aan te hebben meegewerkt. Het is pas na deze vorm van zelf-felicitatie dat een oceaan aan verschillen zichtbaar wordt.

Terwijl Sierra Leone een verdrag wil dat niet alleen de handel in wapens maar zelfs die in messen en hamers wil reguleren, willen China, Egypte en de VS niet eens de handel in munitie onder controle brengen. Het goede nieuws is dat de conferentie na anderhalve week op gang is gekomen en het eindelijk over de inhoud gaat.

We hebben meerdere obstructiepogingen meegemaakt: Eerst was er de Palestijnse kwestie die de start van de conferentie een hele dag ophield. Egypte vroeg om spreekrecht voor de Palestijnen, maar dat is hetzelfde als vragen Palestina als staat te erkennen. Daar is de zaal niet mee akkoord gegaan, en als troostprijs mag de Palestijnse vertegenwoordiger nu voorin de zaal zitten, naast de distinguished delegate van het Vaticaan.

Daarna hebben dwarsliggende staten bedongen dat ngo’s bij de helft van de bijeenkomsten worden buitengesloten. De EU is akkoord gegaan om te voorkomen dat de onderhandelingen in het slop zouden raken. Ze praten ons nu regelmatig bij. Verder is er gedoe rond de vierde gedelegeerde uit Iran, die geen toegang krijgt tot de VS. Rumour has it dat dit één van de voormalige gijzelnemers van de gijzeling in de Amerikaanse ambassade is. Het creëerde onrust in de zaal: zou het een tactiek kunnen zijn om zich helemaal aan de onderhandelingen te onttrekken? En dan waren er nog de ellenlange verklaringen van landen die niet veel met het verdrag ophebben. Kostbare uren tikten weg, en dat terwijl bekend is dat er maar 90 uur zijn om de inhoud te bespreken. Een van de zeldzame vrolijke momenten was dan ook toen het breedsprakige Iran klaagde dat de besprekingen zo traag verlopen.

Ter zake

Sinds dinsdag gaat het dan eindelijk om de inhoud. Over elk onderdeel van het verdrag doen staten tekstvoorstellen, en Amnesty luistert oplettend welke wijzigingen ze doen in de inmiddels alweer behoorlijk afgezwakte ontwerptekst. We staan voortdurend klaar met onze eigen teksten, en stappen tussen de bedrijven door op de geachte afgevaardigden af voor een vriendelijk, doch stevig gesprekje. We zijn, zoals onze wapenexpert Brian Wood zei ‘the friendliest piranhas of the world’.

Het is Amnesty op zijn best. Onze experts analyseren de voorstellen, wij rapporteren terug over wat delegaties ons vertellen, en dan sturen wij weer bij. We proberen coalities te ontdekken, nieuwe teksten te onderscheppen, en deze via ‘vriendelijke’ landen te versterken.

Voorstanders en dwarsliggers

Er is hoop, want grote groepen van landen (grofweg Afrika, Zuid-Amerika, Europa en Australië/Nieuw Zeeland zijn voorstander van een sterk ATT. Toch valt het resultaat niet altijd mee. De VS hebben de steun die Obama eerder voor de ‘Gouden Regel’ uitsprak flink afgezwakt, en vooral China, Rusland, de Arabische regio zijn niet van plan om een effectief verdrag op te stellen. Voor deze landen zijn mensenrechten subjectief en politiek. En dit is nu eenmaal een hoogst gepolitiseerde omgeving.

De kwestie-Syrië hangt voortdurend in de lucht en Iran beschuldigt de VS er van wapens te leveren aan Israël, waarmee onschuldige kinderen gedood worden. Er zijn grote politieke en economische belangen in het spel waardoor het proces volledig kan vastlopen. Toch zijn er ook momenten dat de zaal even wordt opgetild, zoals vanmiddag, toen de Liberiaanse president Johnson Sirleaf een gepassioneerde oproep deed om de wapenhandel onder controle te brengen. Ze vertelde hoe in 2003 de strijd om Monrovia tijdelijk stagneerde toen de aanvoer van munitie stopte. Toen nieuwe, illegale voorraden de stad weer bereikten, barstte de strijd weer los. Het gaf ons weer even het gevoel dat het om mensenlevens gaat.