Mensenrechten Vandaag

‘Deze verkiezingen gaan maar over één ding: Europa’. Dit kondigde Geert Wilders aan het begin van deze campagneperiode aan. Hij kreeg grotendeels gelijk. Europa verdeelt de partijen tot op het bot. Als je de verkiezingsdebatten volgt lijkt het ondenkbaar dat de partijen op dit punt tot overeenstemming zullen komen.

Maar schijn bedriegt. Op tenminste één punt in het Europa-dossier weten veel partijen elkaar prima te vinden: immigratie. Een blik op de verkiezingsprogramma’s laat zien dat juist dit thema, dat in eerdere verkiezingen de grote splijtzwam was, nu verbroedert. Van de vijf grootste partijen in de huidige Kamer, zetten VVD, SP, PvdA en CDA expliciet in op betere bewaking van de Europese buitengrenzen. De PVV doet dat niet. Want dat zou juist om EU-optreden vragen.

De nieuwe focus van links tot rechts op bewaking van de buitengrenzen past in de trend dat migratiebeleid steeds Europeser wordt. De term ‘Fort Europa’ is inmiddels oud en ingeburgerd. Maar ook een beetje achterhaald. Het gaat al lang niet meer om het optrekken van hoge fysieke barrières. Toen de Grieken eerder dit jaar voorstelden om een hek te bouwen op de grens met Turkije om irreguliere migratie te beperken, deed de Europese Commissie dit af als “zinloos”.

Hekken en muren worden vervangen door moderne technologie, terwijl de buitengrenzen zelf worden opgeschoven.

EU-lidstaten proberen nu vooral op de Middellandse Zee migranten in een zo vroeg mogelijk stadium te onderscheppen. Wat dan met de onderschepten gebeurt is lang niet altijd duidelijk. Dit jaar werd Italië hard op de vingers getikt voor zogenaamde “push backs” – het terugsturen van potentiële asielzoekers naar Libië, waar ze gedetineerd en soms gemarteld werden. Desondanks heeft Italië onlangs een nieuw samenwerkingsverdrag met Libië getekend om migratiestromen te beheersen. Soms gaat het nog verder. Zo ging Mauretanië (op aandringen van Spanje) over tot arrestatie en uitzetting van buitenlanders waarvan werd vermoed dat zij de oversteek naar Europa zouden willen gaan maken. Ook hebben veel EU-lidstaten ambtenaren op luchthavens in Afrika en Azië om te voorkomen dat men zonder de juiste papieren naar Europa vliegt.

Grensbewaking vindt niet alleen steeds verder van de echte grenzen plaats, maar is ook steeds meer high tech. Aan de landgrenzen worden onder meer bewegingssensoren ingezet. Ook experimenteert het Europese grensbewakingsagentschap Frontex met een robotvoertuig dat achter irreguliere passanten aan kan gaan. Ook wordt de mogelijkheid van het gebruik van “drones” om de grenzen te patrouilleren onderzocht.

Dit alles moet gekoppeld worden aan een uitgebreid systeem van data-uitwisseling, zodat deze surveillancesystemen nog effectiever werken. Zonder extra hekken of muren wordt Europa dus toch steeds onbereikbaarder. Een van de effecten is dat migranten naar steeds gevaarlijkere (zee)routes worden gedwongen. Wie er toch door komt, komt op bijvoorbeeld Cyprus of Malta in detentie. Asiel – bescherming tegen ernstige mensenrechtenschendingen – wordt hierdoor steeds moeilijker toegankelijk. Asielzoekers maken nu eenmaal van dezelfde routes gebruik als andere migranten.

Dit zijn niet alleen problemen van de landen aan de zuidelijke of oostelijke buitengrenzen. Het is gezamenlijk EU-beleid, waar Nederland door deelname aan Frontex aan meedoet. De Nederlandse politiek draagt hiervoor dus ook verantwoordelijkheid. Over hoe de politieke partijen deze verantwoordelijkheid gaan nemen heb ik in de debatten over Europa nog niets gehoord.