Worden illegale argumenten eigenlijk wel eens afgestraft?
De laatste weken doen enkele argumenten de ronde waarmee strafbaarstelling van illegaliteit wordt gerechtvaardigd. Tijd voor een snelle reality check.
Argument 1: ‘Er is nu al strafbaarstelling van illegaliteit, dus in feite verandert er voor illegalen weinig’
Bepaalde zaken die samenhangen met illegaal verblijf zijn inderdaad al strafbaar, zoals het overtreden van het inreisverbod. Maar met het voorstel wordt, anders dan nu, enkel en alleen de aanwezigheid zonder verblijfsrecht in Nederland bestraft. Iedereen die dus ook maar een dag zonder verblijfsvergunning of met een verlopen visum in het land is valt opeens onder het strafrecht. Ook komt er een verzwaard inreisverbod waarvan overtreding stevig wordt bestraft. De inzet van het strafrecht tegen vreemdelingen wordt hiermee dus enorm uitgebreid en een grote groep personen wordt opeens gecriminaliseerd.
Argument 2: ‘In de praktijk zal niet actief worden opgetreden, het is maar symboolpolitiek’
Juist die symboolfunctie is een groot deel van het probleem. Een kerndoel van het voorstel is een hard signaal afgeven naar vreemdelingen; het moet hen afschrikken en hun gevoel van ongemak als illegaal in Nederland versterken. Criminalisering, ongeacht de uitvoering, zal de angst bij vele ongedocumenteerde vreemdelingen verder aanwakkeren, waardoor zij nog verder ondergronds gaan en zich helemaal afwenden van (semi-)officiële instanties, zoals politie (voor aangifte), medische zorginstellingen of scholen voor hun kinderen. Om deze reden is het ook nauwelijks mogelijk waarborgen tegen bijvoorbeeld een verhoogd risico op mensenhandel of uitbuiting in te bouwen, zoals wel is gesuggereerd. Al deze waarborgen zijn afhankelijk van enig vertrouwen tussen de vreemdeling en publieke instellingen; juist dit vertrouwen wordt door criminalisering volledig ondermijnd.
Argument 3: ‘Strafbaarstelling bestaat ook in andere EU-landen’
Wat precies wordt bestraft verschilt heel erg per EU-land. Soms gaat het inderdaad, zoals in het Nederlandse voorstel, om bestraffing van aanwezigheid zonder verblijfsrecht, maar het kan ook gaan om illegale grensoverschrijding (in Nederland zijn veel vreemdelingen echter na een legale inreis illegaal geworden), het gebruik van valse documenten of medeplichtigheid aan mensensmokkel. In sommige gevallen wordt strafrecht dus tegen veel categorieën ongedocumenteerden ingezet, in andere gevallen tegen heel weinig. Ten onrechte wordt gesuggereerd dat deze heel verschillende vormen van strafbaarstelling grosso modo hetzelfde zijn als het Nederlandse voorstel. Saillant detail: andere EU-landen worden wel opgevoerd als rechtvaardiging voor strafbaarstelling, maar de regering heeft tot nu toe geen enkele informatie kunnen verstrekken over het nut of de schadelijke neveneffecten daarvan in die landen.
Argument 4: ‘Instemming met strafbaarstelling heeft versoepeling van het vreemdelingendetentiebeleid mogelijk gemaakt, dit is goed voor illegalen’
Maatregelen om vreemdelingendetentie aan te pakken stonden niet in het regeerakkoord, deze zouden vooral zijn ‘afgedwongen’ tijdens het recente Dolmatov-debat. Daar beloofde staatssecretaris Teeven minder detentieplaatsen, meer alternatieven voor detentie en andere wetgeving over de detentieomstandigheden. Maar: de staatssecretaris had al ruim vóór het debat de meeste van deze maatregelen aangekondigd; deze waren bovendien al in voorbereiding voordat de strafbaarstellingsbom bij de PvdA goed en wel barstte. Dat inschikkelijkheid over strafbaarstelling het detentiebeleid verbeterd heeft lijkt dus vooral een rationalisering achteraf. En wat betreft de baat die vreemdelingen hebben bij deze ‘uitruil’: dezelfde groep waarvoor het nieuwe detentiebeleid zal gelden wordt tegelijkertijd geraakt door de negatieve effecten van strafbaarstelling. Bovendien zal strafbaarstelling het gebruik van alternatieven voor detentie bemoeilijken, omdat het begaan van strafbare feiten volgens de regels juist mede een reden moet zijn om een vreemdeling toch in detentie te zetten.
Je zou eigenlijk willen dat deze misleidende, ik zou haast zeggen ‘illegale’, argumenten eens worden afgestraft.
Kom in actie
- Ondersteun onze oproep aan staatssecretaris Teeven en teken de petitie op www.ikschaammediep.nl.
- Lees meer op www.amnesty.nl/vreemdelingendetentie

Reacties