Mensenrechten Vandaag

Het Nederland-Ruslandjaar is al een tijdje bezig. Er zijn tentoonstellingen geopend, er zijn concerten gegeven en ‘homopropaganda’ is in Rusland verboden. Dat laatste is op de officiële site van het Nederland-Ruslandjaar niet terug te vinden.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken en de huidig minister zijn waarschijnlijk niet erg blij met dit feestjaar. Minister Rosenthal maakte de afspraken over het bilaterale jaar, minister Timmermans zit ermee opgescheept. Maar minister Timmermans klaagt niet. Zelf kreeg ik vier weken geleden van iemand cadeaubonnen voor de Free Record Shop. Daar hoor je mij ook niet over.

Dat minister Timmermans de afgelopen maanden kritisch is geweest op de mensenrechtensituatie valt te prijzen, sommige van zijn voorgangers hadden het hem niet nagedaan. Maar binnen het Nederland-Ruslandjaar zou er voldoende ruimte moeten zijn om ook via de officiële kanalen kritisch te zijn over de mensenrechtensituatie in Rusland. Dat dat nu niet gebeurt, gelet op de dramatische inperkingen van de vrijheid van meningsuiting in Rusland, is pijnlijk.

Waarom lukt het de regering niet om op de officiële website, Twitter-account en Facebookpagina van het Nederland-Ruslandjaar iets te zeggen over de mensenrechtensituatie in Rusland? Vanwaar die terughoudendheid, vanwaar de gezapigheid? De totaal verschillende opvattingen over mensenrechten vormen, of het ministerie het leuk vindt of niet, een belangrijk onderdeel van de bilaterale relaties tussen Nederland en Rusland. Onze opvattingen over het tegengaan van discriminatie en de universaliteit van mensenrechten kunnen juist dit jaar goed worden gedeeld met de Russen. Dat is misschien niet gezellig maar toch moeten we daar niet voor terugdeinzen.

Vorige week werden op één dag zowel de ‘homopropagandawet’ als een nieuwe blasfemie wet aangenomen. De organisatie van het Nederland-Ruslandjaar kan niet doen alsof dat niet is gebeurd. Het zou de organisatoren van het Nederland-Ruslandjaar sieren als ze op hun website ruimte zouden maken voor slecht nieuws uit Rusland. Daar heb ik best een paar Free Record Shop-bonnen voor over.

Woensdag brengen Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima in het kader van hun kennismakingstour een bezoek aan Limburg en Noord-Brabant. Tijdens een eerder bezoek in diezelfde tour werd op 30 mei in Utrecht een 29-jarige man opgepakt. Op een bord wat hij in de lucht hield stond: ‘Weg met de monarchie’. Net als bij de arrestatie van twee mensen tijdens Koninginnedag werd de arrestant na korte tijd en met excuses van politie weer vrijgelaten. Dat dergelijke incidenten niet alleen spelen als de Koning op bezoek is blijkt als we iets verder teruggaan in de tijd. In mei 2010 werden, tijdens een bezoek van Berlusconi aan Utrecht vanwege de Giro-etappe in de stad, spandoeken met daarop de tekst ‘Berlusconi Mafiosi’ en ‘Silvio Stronzo’ [klootzak] in beslag omdat deze tot onrust zouden kunnen leiden bij de (Italiaanse) toeschouwers van de fietswedstrijd. En in november 2011 werden mensen die tijdens de sinterklaasintocht in Dordrecht een T-shirt droegen met daarop de tekst ‘Zwarte piet is racisme’ aangehouden door de politie.

Gaat het om incidenten, of is er meer aan de hand? Vooropgesteld, complottheorieën (tenzij goed verfilmd) zijn niet aan mij besteed. En om de reacties alvast voor te zijn. Ja, in Syrië is het erger. En ja, Amnesty heeft wel belangrijker zaken aan zijn hoofd; gewonde Turkse demonstranten werden de afgelopen dagen verzorgd in het Amnesty-kantoor in Istanbul.

Maar dat betekent niet dat wij de zich opvolgende incidenten zomaar kunnen wegwimpelen. Om de vrijheid van meningsuiting te garanderen is het van groot belang dat de politie haar verantwoordelijkheden kent. Het lijkt erop dat het hoog tijd is om de kennelijk tekortschietende instructies bij te werken. Om te zorgen dat de Koning en Koningin in Limburg en Noord-Brabant tijdens hun tour ook kennis maken met kritiek, bij deze drie belangrijke punten voor de politie in Limburg en Noord-Brabant

Vrijheid van meningsuiting

In een democratische rechtstaat is niet alleen plaats voor gangbare opvattingen en veelgehoorde meningen maar verdienen juist ook minderheidsstandpunten ruim baan. Daarover is de jurisprudentie van het Europees hof voor de Rechten van de Mens en nationale rechtbanken helder. Het recht op vrijheid van meningsuiting beschermt ook ‘verontrustende, aanstootgevende of schokkende uitingen’. Alleen nodeloos kwetsende uitingen of oproepen tot haat, geweld en discriminatie kunnen (achteraf!) worden verboden.

Solo activistisme

Bij demonstraties in de vorm van eenmansacties maakt iemand gebruik van het recht op vrijheid van meningsuiting. In het geval van het vreedzame protest van 30 mei was dat iemand met een bord ‘Weg met de monarchie’. Er is bij dit soort demonstraties geen verplichting om deze van te voren aan te melden. Overigens mag het niet aanmelden van een demonstratie an sich ook geen reden zijn voor de beëindiging van een demonstratie van meer mensen.

Openbare orde

De politie heeft bevoegdheden om op te treden ter handhaving van de openbare orde. Het gegeven of vermoeden dat anderen een bepaalde uiting (bijvoorbeeld: ‘Weg met de monarchie’) ongepast, aanstootgevend of zelfs schokkend vinden mag voor de politie geen reden zijn om deze meningsuiting te verhinderen. Het is juist precies andersom. De vrijheid van meningsuiting brengt met zich mee dat de overheid tolerant is ten aanzien van onwelgevallige meningsuiting. En de politie zo nodig demonstranten, alleen of in groepsverband, beschermt tegen omstanders die deze meningsuiting (willen) verhinderen. De demonstrant moet dus beschermd worden in plaats van de mond gesnoerd.

De eerder genoemde voorbeelden van politie-ingrijpen geven een verkeerd signaal af. Zelfs als later excuses worden aangeboden is de demonstranten de kans ontnomen om gebruik te maken van hun recht op vrije meningsuiting. Het is een democratische rechtsstaat onwaardig dat de politie vreedzaam protest verhindert en juist niet tolerant is ten aanzien van demonstranten. Het is van groot belang dat politieagenten op de hoogte zijn van hun verantwoordelijkheden, juist omdat zij een essentiële rol vervullen bij het garanderen van de vrijheid van meningsuiting.

Vandaag werd in Kiev de eerste Gay Pride ooit in Oekraïne gehouden.

Na een verbod eerder deze week, bedreigingen door onder andere religieuze groepen en een vaak moeizame samenwerking met de autoriteiten is het vandaag toch gelukt. Vandaag werd de eerste Gay Pride van Oekraïne in Kiev gehouden. De route was zeker niet ideaal en van de Pride hebben weinig mensen in Kiev op straat iets meegekregen maar deze eerste Pride is voor de deelnemers (en de collega’s van Amnesty Oekraïne) een belangrijke overwinning.

Vorig jaar werden in de weken na de geplande Pride een aantal organisatoren bedreigd en aangevallen. Nu de Pride wel is doorgegaan is er uiteraard een risico dat dat weer gaat gebeuren. Des te meer bewondering heb ik voor de mensen die na vorig jaar nu weer het risico namen om mee te lopen.

Waarom het zo belangrijk is dat deze pride is doorgegaan werd voor mij het best geïllustreerd nadat een ietwat bozige man door de politie werd gearresteerd omdat hij een poster probeerde te verscheuren. Een van de deelnemers aan de Pride vertelde dat hij nog nooit had meegemaakt dat de politie homo’s in bescherming neemt. Dat de politie dat deze keer wel deed is een compliment waard.

De Pride van vandaag was nog geen 400 meter en duurde niet langer dan 20 minuten. Voor de LGBT- gemeenschap in Kiev is deze 400 meter wandelen van enorm belang.

Gisteren werd de eerste Gay Pride ooit in Oekraïne verboden. Ondanks intimidatie en bedreigingen proberen de organisatoren morgen op een nieuwe locatie toch de straat op te gaan.

Na het verbod van de Kiev Pride, wat gisteren op verzoek van gemeente door de rechtbank werd uitgevaardigd, leek het erop dat de optocht niet zou doorgaan. Tot op het laatste moment zal het onzeker blijven of de Gay Pride kan plaatsvinden, vorig jaar werd deze vlak voor aanvang verboden.

Nu dreigt een moeilijk dilemma. Een Pride in Kiev zou een historische stap zijn voor de LGBT-gemeenschap in Oekraïne maar de locatie die nu is voorgesteld door de politie, is beroerd. Een voetpad naast een snelweg, de afstand die mag worden afgelegd: 500 meter.

Het is duidelijk dat de autoriteiten geen enkel respect hebben voor het recht op vrije van meningsuiting van de demonstranten. Als de optocht al doorgaat, zal deze waarschijnlijk voor vrijwel niemand zichtbaar zijn. Bovendien zal opkomst van de deelnemers naar verwachting laag zijn, omdat deelnemers zich online moeten registreren.

Als de Gay Pride onder deze voorwaarden toch doorgaat, kan dit door de autoriteiten de komende jaren worden gebruikt als excuus. Kritiek op Oekraïne ten aanzien van de slechte mensenrechtensituatie voor homo’s kunnen ze dan weerleggen met het argument dat de Gay Pride in 2013 was toegestaan.

Toch denk ik dat het van groot belang is voor de homogemeenschap in Oekraïne en organisatoren dat de Pride morgen doorgaat. Een krachtig signaal dat homo’s en hetero’s gelijke rechten hebben. De start van wat hopelijk een traditie kan worden in een land waar uitkomen voor je homoseksualiteit je vaak je baan, vrienden, familie en vrijheid kost.

Vanaf vandaag ben ik in Kiev om als waarnemer voor Amnesty het verloop van de Kiev Pride te monitoren. Volg mij via twitter @emileaffolter

Aanstaande zaterdag staat de eerste Gay Pride ooit in Oekraïne gepland. Of de Pride doorgaat wordt met de dag onzekerder. De gemeente Kiev heeft vandaag alle demonstraties in het weekend van 24 mei verboden. Dat dat geen toeval is mag duidelijk zijn. Vorig jaar werd de Gay Pride op het laatste moment verboden.

Hoewel de organisatoren van de Pride zo goed mogelijk proberen om in overeenstemming met de organisatoren een geschikte locatie te vinden blijkt er ‘toevallig’ altijd een ander evenement gepland te zijn. De afgelopen maanden zijn er door de autoriteiten tal van redenen gegeven waarom de Pride niet door zou mogen gaan. Eerst was er een concert op de voorgestelde locatie van de Pride, vervolgens bleek op de alternatieve locatie ineens een fietsrace te worden gehouden. Nu is er een totaalverbod voor demonstraties vanwege de vieringen in het kader van de jaarlijkse ‘Kiev-dag’. De organisatoren zijn momenteel bezig om een andere locatie te vinden voor de Pride van zaterdag.

Saignant is het feit dat de politie van Kiev heeft aangegeven dat ze in staat zijn om de orde te bewaren tijdens de Pride. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken ‘zijn er voldoende politieagenten om aanvallen op de deelnemers aan de Pride te voorkomen’.

Amnesty heeft als, mede-organisator van de Kiev Pride een internationale delegatie in Kiev. Een deel van de delegatie zal meelopen met de Pride terwijl een ander deel zal fungeren als waarnemers. 22.000 mensen uit tal van Europese landen hebben de afgelopen weken een petitie getekend waarin de autoriteiten worden opgeroepen om de Pride door te laten gaan. Ook is er steun van de Europese Unie en tal van ambassades waaronder Duitsland, Zweden, Noorwegen, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Nederland.

Medewerkers van de Nederlandse ambassade in Kiev zullen deelnemen aan diverse onderdelen van de Kiev-Pride, waaronder de geplande mars op 25 mei.

Vanaf morgen ben ik zelf in Kiev om als waarnemer voor Amnesty het verloop van de Kiev-Pride te monitoren. Te volgen via twitter @emileaffolter

Aankomende zaterdag vecht Badr Hari in Moskou tegen Zabit Samedov. Mocht u niet regelmatig RTL Boulevard kijken of geen abonnement op NRC Handelsblad hebben, een korte introductie: Badr Hari is een kickbokser die wordt verdacht van mishandeling.

Als u niet weet wie Zabit Samedov is omdat u de Russische media niet op de voet volgt dan kijkt u op google.nl.

In landen met een bedenkelijk reputatie op het gebied van mensenrechten worden voor aanvang van sportwedstrijden en toernooien vaak kritische vragen gesteld over de mensenrechtensituatie. En terecht. Dit was het geval bij de Olympische Spelen in China, het EK-voetbal in Polen en Oekraïne en bij de Formule 1 race die vorig jaar in Bahrein werd gehouden.

Elke maand wordt duidelijker dat vrijheid in Rusland meer en meer een concept wordt dat losstaat van de werkelijkheid. Journalisten, rechters, advocaten en mensenrechtenactivisten worden in toenemende mate beperkt in hun werk en de vrijheid van meningsuiting komt steeds verder in het geding.

Vaak wordt sporters gevraagd om zich te verdiepen in de situatie van het land waarin ze spelen. Soms roept iemand op tot een boycot. Amnesty staat niet vaak in de hoek van hen die oproepen tot een boycot. Wat mij betreft zou het echter niet slecht zijn als Badr Hari zich in Moskou uitspreekt tegen de toenemende repressie in Rusland.

Niemand heeft aan Badr Hari gevraagd wat hij vindt van de mensenrechtensituatie in Rusland. Waarom eigenlijk niet? Omdat Hari wordt verdacht van een misdrijf? Omdat Hari een vechtsporter is en we ervan uitgaan dat die zich niet interesseren voor mensenrechten? Badr Hari vecht aankomende zaterdag in Moskou, het zou me niets verbazen als Vladimir Poetin meekijkt. Een prachtig podium.

Tot we van Badr Hari iets horen kunt u hier onze petitie voor de vrijheid van meningsuiting in Rusland tekenen.

Voordat u de petitie tekent bij deze nog even een foto van Zabit Samedov. Scheelt u weer zoekwerk.

Vorig jaar werd de Gay Pride in Oekraïne dertig minuten voor aanvang door de autoriteiten afgelast. In de maanden erna werden organisatoren het slachtoffer van gewelddadige aanvallen. De politie deed weinig tot niets om hate crimes te voorkomen en daders worden niet vervolgd. Dit jaar proberen activisten op 25 mei wederom de eerste Gay Pride in Oekraïne ooit te houden.

Vaak proberen Amnesty en andere organisaties om mensenrechtenschendingen voor het Nederlandse publiek invoelbaar te maken door het dicht bij huis te houden. We zeggen dan bijvoorbeeld dingen als ‘wat als je wakker wordt en je familie is verdwenen?’ en ‘wat als je in Nederland ineens niet meer mag zijn wie je bent?’. Ook zeggen we graag dat ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden op bijvoorbeeld ‘maar drie uur vliegen van Nederland!’. Soms werken zulke kunstgrepen. Vaak zijn ze niet nodig.

Armen Ovcharuk werd op 22 oktober 2012 tijdens het uitgaan in Kiev in elkaar geslagen omdat hij homo was. Hij overleed op 27 oktober 2012 aan zijn verwondingen. Op vragen van Amnesty aan de autoriteiten over het onderzoek naar de dood van Armen hebben we tot op de dag van vandaag geen antwoord gekregen.

Ik zou kunnen zeggen dat we vorig jaar nog een EK-voetbal hebben gespeeld in Oekraïne en dat dit soort mensenrechtenschendingen plaatsvinden op maar drie uur vliegen van Nederland. Allemaal waar, maar niet relevant. Het EK en de vliegduur hebben niets te maken met de ernstige mensenrechtenschendingen in Oekraïne.

Ik kan me er niets bij voorstellen hoe het is om homo te zijn in Kiev. Hetzelfde geldt wellicht voor u. Maar ik ben ervan overtuigd dat ik deze keer geen kunstgrepen hoef toe te passen om u ervan te overtuigen dat het belangrijk is om te zorgen dat de moord op Armen Ovcharuk wordt onderzocht en de daders berecht; dat het belangrijk is dat er een vreedzame Gay Pride in Oekraïne wordt georganiseerd en dat Oekraïne geen wetgeving aanneemt die de ‘propaganda van homoseksualiteit’ criminaliseert zoals die nu door het parlement wordt besproken.

Daarom vraag ik u om een petitie te tekenen. Roep de autoriteiten in Oekraïne op om te zorgen dat de eerste Gay Pride door kan gaan.

Vandaag is Vladimir Poetin een jaar aan de macht. Beter gezegd, sinds 7 mei 2012 is Poetin voor de derde keer de machtigste man in Rusland. Na twee eerdere periodes als president van Rusland en een termijn als premier is hij terug op het oude honk. Het afgelopen jaar werd gekenmerkt door het optuigen van wetgeving die slechts één doel dient: repressie. Door Poetin wordt in rap tempo een juridisch IJzeren Gordijn opgetuigd.

Dit juridische gordijn verdeelt Rusland in twee groepen. Het Rusland van Goede en Foute Russen. De Foute Russen werken samen met het buitenland, richten maatschappelijke organisaties op, demonsteren voor meer vrijheid en organiseren sneeuwballengevechten.  Nieuwe wetgeving heeft tot doel om de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vergadering en de vrijheid van vereniging van de Foute Russen sterk te beperken. We weten allemaal hoe gevaarlijk kinderen en sneeuwballen zijn; de staatsveiligheid staat op het spel.

Goede Russen werken hard en zijn patriotisch. Om dit te benadrukken is een oude Sovjet-medaille van zolder gehaald. Als Goede Russen de straat op willen om hun steun voor Poetin uit te spreken dan is daar alle ruimte voor. Dan treedt de politie niet op en vinden er geen aanhoudingen plaats. Nee dan de Foute Russen. Die moeten niet alleen worden aangehouden maar als het even lukt ook verplicht onder psychiatrische behandeling worden gesteld. Zo wordt de zwakbegaafde Mikhail Kosenko beschuldigd van het inslaan op een agent tijdens de protesten die vorig jaar plaatsvonden op de dag voor de inauguratie van Poetin.

Volgens zijn advocaat duwde Mikhail een agent weg nadat deze tegen hem aanviel. Videobeelden bevestigen zijn verhaal. Maar als het aan het Openbaar Ministerie ligt wordt Mikhail weggeborgen in een gesloten kliniek. Weg is weg.

Tijdens het mensenrechtenexamen van de Verenigde Naties verklaarden Russische diplomaten in Genève op 29 april van dit jaar dat er in vergelijking met vier jaar geleden ‘belangrijke vooruitgang’ is geboekt in de Russische wetgeving en wetshandhaving. De nationale mensenrechten-mechanismen zouden zijn versterkt. Daarmee moet de Russen hebben gedoeld op versterking van nationale mensenrechten-mechanismen voor de Goede Russen. De betekenis van universele mensenrechten voor álle Russen is nog niet doorgedrongen tot het Kremlin.

Mikhail Kosenko en veertien andere demonstranten die een jaar na de protesten van 6 mei nog altijd vastzitten merken niets van de ‘belangrijke vooruitgang’ waar Rusland het over heeft. Zij lopen vast op Poetin’s juridisch IJzeren Gordijn.

Op 8 april brengt Vladimir Poetin een bezoek aan Nederland. Zijn bezoek komt op het moment dat de inperking van de vrijheid van meningsuiting in Rusland steeds voelbaarder wordt.

Sinds het begin van de derde presidentiële termijn van Vladimir Poetin is wetgeving die de vrijheid van meningsuiting inperkt, in hoog tempo door het Russische parlement gejaagd.. Een aantal voorbeelden. De definitie van hoogverraad werd verruimd, organisaties die financiële steun uit het buitenland ontvangen, zijn verplicht zich als ‘buitenlandse agent’ te laten registreren en onlangs werd een eerste lezing van een wet die ‘propaganda voor homoseksualiteit onder minderjarigen’ verbiedt, aangenomen. Eerder al werden de boetes voor demonstreren sterk verhoogd, organisatoren van een illegale demonstratie lopen het risico om een boete van bijna 25.000 euro te krijgen.

In de aanloop naar het bezoek van Vladimir Poetin wordt het effect van de nieuwe wetgeving steeds duidelijker. Afgelopen week sprak ik in Moskou met collega’s van het ons Amnesty-kantoor. Een jaar geleden kregen zij nog geregeld toestemming om kleine demonstraties te organiseren. Vorige week kregen zij een afwijzing voor een kleine manifestatie voor de ambassade van Wit-Rusland. Niet langer wordt alleen protest tegen de Russische autoriteiten onmogelijk gemaakt, ook protesteren tegen mensenrechtenschendingen elders wordt steeds problematischer.

Volgens de Moscow Times zijn honderden organisaties de afgelopen tijd gecontroleerd, omdat ze zichzelf niet hebben aangemerkt als ‘buitenlandse agent’. Bij deze controles worden de organisaties onder andere verplicht om inzicht te geven in de manier waarop interne besluitvorming plaatsvindt en hoeveel geld zij uit het buitenland ontvangen. Van medewerkers van een mensenrechtenorganisatie in Moskou begreep ik vorige week de impact van een dergelijk controle op hun werk. De controles kosten veel tijd waardoor de toch al moeizame werkzaamheden steeds vaker in het geding komen.

Terwijl in Moskou en op tal van andere plaatsten in Rusland de vrijheid van meningsuiting steeds verder wordt ingeperkt, bezoekt Vladimir Poetin de Hermitage en het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Een dergelijk bezoek is een van de belangrijke momenten om hem aan te spreken op de misstanden in Rusland. Het COC, Amnesty en tal van andere organisaties laten op 8 april van zich horen. Volgens critici zouden een paar demonstraties, belerende woorden van de minister van Buitenlandse Zaken en het hijsen van de regenboogvlag door Job Cohen geen enkel nut hebben. Voor mensenrechtenactivisten in Rusland is de zichtbare steun van zoveel mogelijk mensen tijdens het bezoek van Poetin echter van groot belang.

Onze ervaring leert dat internationale druk werkt. De advocaat van het punkbandje Pussy Riot vertelde ons bijvoorbeeld eind vorig jaar nog dat de straf van de leden van Pussy Riot veel hoger was uitgevallen als er geen internationale verontwaardiging was geweest.

We zien de heer Poetin op 8 april verschijnen. We zullen hem welkom heten en de waarheid zeggen.

Vanaf vandaag in de bioscoop: Zero Dark Thirty. De film die de jarenlange zoektocht naar Osama Bin Laden in beeld brengt. In de VS wordt gediscussieerd over het waarheidsgehalte van de film en nut en noodzaak van marteling. Zero Dark Thirty opent met een martelscène en legt een direct verband tussen marteling en de uitschakeling van Bin Laden. Voor iedereen die van plan is om de film te gaan kijken, twee dingen.

Geen documentaire
Jane Meyer, de auteur van het boek The Dark Side, hekelt de film onder andere omdat moeilijke vragen over marteling worden vermeden en de geschiedenis geweld wordt aangedaan. De directe link tussen marteling en het uitschakelen van Bin Laden zou niet kloppen. In reactie op de kritiek hebben de makers van Zero Dark Thirty meerdere malen aangeven dat hun productie geen documentaire is.

Hoewel de bezwaren van Meyer en anderen begrijpelijk zijn en een aantal conservatieve Amerikanen de film al heeft gebruikt om het belang van marteling voor de nationale veiligheid te benadrukken, lijkt het mij dat we de gemiddelde bioscoopbezoeker niet moeten onderschatten. Dat marteling in de film wordt getoond is niet meer dan logisch. Sinds 11 september 2001 is er gemarteld met als doel om de verblijfplaats van Bin Laden te achterhalen. Dat staat  vast. Een relatie tussen die marteling en het vinden van Bin Laden wordt door tal van bronnen ontkend.

Marteling is fout
Net als bij elke ondervragingstechniek is het zeker denkbaar dat bij marteling goede, nuttige informatie wordt verkregen. Maar wie daarom beweert dat marteling een effectief middel is om belangrijke informatie te verkrijgen zou eens terug moeten denken aan de informatie die afkomstig was van Ibn al-Shaykh al-Libi. Na gemarteld te zijn gaf de Libiër informatie door over de relatie tussen Irak en Al Qaida. Deze later vals gebleken informatie vormde een belangrijk argument waarmee de VS de invasie van Irak aan de wereld verkocht. We weten hoe dat afliep en hoe hoog de prijs was. De interessante vraag is niet of martelen nuttige informatie kan opleveren, maar of de ondervrager herkent wanneer dat zo is en wanneer dat niet zo is.

Centraal in de discussie die in de VS gevoerd wordt naar aanleiding van Zero Dark Thirty- is de vraag of marteling werkt. De morele vraag of marteling goed of fout is wordt daardoor onderbelicht. Als martelen werkt, is het daarmee nog niet goed; als het niet werkt in ieder geval fout. Amnesty heeft 10-punten geformuleerd waarmee regering een einde kunnen maken aan marteling.

Zero Dark Thirty is overigens een goed gemaakte en interessant film zonder een, bij dit soort films gebruikelijke en vaak geforceerde, romantische verhaallijn. Zoals eerder gezegd moet het waarheidsgehalte van de film met een korreltje zout worden genomen. In de categorie ‘beste film’ werd naast Zero Dark Thirty ook Les Misérables genomineerd voor een Oscar. In Les Misérables zingen mensen meer dan twee uur de tekst die ze ook gewoon hadden kunnen zeggen. Ook dat lijkt me hoogst onwaarschijnlijk.