Vaak proberen Amnesty en andere organisaties om mensenrechtenschendingen voor het Nederlandse publiek invoelbaar te maken door het dicht bij huis te houden. We zeggen dan bijvoorbeeld dingen als ‘wat als je wakker wordt en je familie is verdwenen?’ en ‘wat als je in Nederland ineens niet meer mag zijn wie je bent?’. Ook zeggen we graag dat ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden op bijvoorbeeld ‘maar drie uur vliegen van Nederland!’. Soms werken zulke kunstgrepen. Vaak zijn ze niet nodig.

Armen Ovcharuk werd op 22 oktober 2012 tijdens het uitgaan in Kiev in elkaar geslagen omdat hij homo was. Hij overleed op 27 oktober 2012 aan zijn verwondingen. Op vragen van Amnesty aan de autoriteiten over het onderzoek naar de dood van Armen hebben we tot op de dag van vandaag geen antwoord gekregen.

Ik zou kunnen zeggen dat we vorig jaar nog een EK-voetbal hebben gespeeld in Oekraïne en dat dit soort mensenrechtenschendingen plaatsvinden op maar drie uur vliegen van Nederland. Allemaal waar, maar niet relevant. Het EK en de vliegduur hebben niets te maken met de ernstige mensenrechtenschendingen in Oekraïne.

Ik kan me er niets bij voorstellen hoe het is om homo te zijn in Kiev. Hetzelfde geldt wellicht voor u. Maar ik ben ervan overtuigd dat ik deze keer geen kunstgrepen hoef toe te passen om u ervan te overtuigen dat het belangrijk is om te zorgen dat de moord op Armen Ovcharuk wordt onderzocht en de daders berecht; dat het belangrijk is dat er een vreedzame Gay Pride in Oekraïne wordt georganiseerd en dat Oekraïne geen wetgeving aanneemt die de ‘propaganda van homoseksualiteit’ criminaliseert zoals die nu door het parlement wordt besproken.

Daarom vraag ik u om een petitie te tekenen. Roep de autoriteiten in Oekraïne op om te zorgen dat de eerste Gay Pride door kan gaan.

Dit juridische gordijn verdeelt Rusland in twee groepen. Het Rusland van Goede en Foute Russen. De Foute Russen werken samen met het buitenland, richten maatschappelijke organisaties op, demonsteren voor meer vrijheid en organiseren sneeuwballengevechten.  Nieuwe wetgeving heeft tot doel om de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vergadering en de vrijheid van vereniging van de Foute Russen sterk te beperken. We weten allemaal hoe gevaarlijk kinderen en sneeuwballen zijn; de staatsveiligheid staat op het spel.

Goede Russen werken hard en zijn patriotisch. Om dit te benadrukken is een oude Sovjet-medaille van zolder gehaald. Als Goede Russen de straat op willen om hun steun voor Poetin uit te spreken dan is daar alle ruimte voor. Dan treedt de politie niet op en vinden er geen aanhoudingen plaats. Nee dan de Foute Russen. Die moeten niet alleen worden aangehouden maar als het even lukt ook verplicht onder psychiatrische behandeling worden gesteld. Zo wordt de zwakbegaafde Mikhail Kosenko beschuldigd van het inslaan op een agent tijdens de protesten die vorig jaar plaatsvonden op de dag voor de inauguratie van Poetin.

Volgens zijn advocaat duwde Mikhail een agent weg nadat deze tegen hem aanviel. Videobeelden bevestigen zijn verhaal. Maar als het aan het Openbaar Ministerie ligt wordt Mikhail weggeborgen in een gesloten kliniek. Weg is weg.

Tijdens het mensenrechtenexamen van de Verenigde Naties verklaarden Russische diplomaten in Genève op 29 april van dit jaar dat er in vergelijking met vier jaar geleden ‘belangrijke vooruitgang’ is geboekt in de Russische wetgeving en wetshandhaving. De nationale mensenrechten-mechanismen zouden zijn versterkt. Daarmee moet de Russen hebben gedoeld op versterking van nationale mensenrechten-mechanismen voor de Goede Russen. De betekenis van universele mensenrechten voor álle Russen is nog niet doorgedrongen tot het Kremlin.

Mikhail Kosenko en veertien andere demonstranten die een jaar na de protesten van 6 mei nog altijd vastzitten merken niets van de ‘belangrijke vooruitgang’ waar Rusland het over heeft. Zij lopen vast op Poetin’s juridisch IJzeren Gordijn.

Sinds het begin van de derde presidentiële termijn van Vladimir Poetin is wetgeving die de vrijheid van meningsuiting inperkt, in hoog tempo door het Russische parlement gejaagd.. Een aantal voorbeelden. De definitie van hoogverraad werd verruimd, organisaties die financiële steun uit het buitenland ontvangen, zijn verplicht zich als ‘buitenlandse agent’ te laten registreren en onlangs werd een eerste lezing van een wet die ‘propaganda voor homoseksualiteit onder minderjarigen’ verbiedt, aangenomen. Eerder al werden de boetes voor demonstreren sterk verhoogd, organisatoren van een illegale demonstratie lopen het risico om een boete van bijna 25.000 euro te krijgen.

In de aanloop naar het bezoek van Vladimir Poetin wordt het effect van de nieuwe wetgeving steeds duidelijker. Afgelopen week sprak ik in Moskou met collega’s van het ons Amnesty-kantoor. Een jaar geleden kregen zij nog geregeld toestemming om kleine demonstraties te organiseren. Vorige week kregen zij een afwijzing voor een kleine manifestatie voor de ambassade van Wit-Rusland. Niet langer wordt alleen protest tegen de Russische autoriteiten onmogelijk gemaakt, ook protesteren tegen mensenrechtenschendingen elders wordt steeds problematischer.

Volgens de Moscow Times zijn honderden organisaties de afgelopen tijd gecontroleerd, omdat ze zichzelf niet hebben aangemerkt als ‘buitenlandse agent’. Bij deze controles worden de organisaties onder andere verplicht om inzicht te geven in de manier waarop interne besluitvorming plaatsvindt en hoeveel geld zij uit het buitenland ontvangen. Van medewerkers van een mensenrechtenorganisatie in Moskou begreep ik vorige week de impact van een dergelijk controle op hun werk. De controles kosten veel tijd waardoor de toch al moeizame werkzaamheden steeds vaker in het geding komen.

Terwijl in Moskou en op tal van andere plaatsten in Rusland de vrijheid van meningsuiting steeds verder wordt ingeperkt, bezoekt Vladimir Poetin de Hermitage en het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Een dergelijk bezoek is een van de belangrijke momenten om hem aan te spreken op de misstanden in Rusland. Het COC, Amnesty en tal van andere organisaties laten op 8 april van zich horen. Volgens critici zouden een paar demonstraties, belerende woorden van de minister van Buitenlandse Zaken en het hijsen van de regenboogvlag door Job Cohen geen enkel nut hebben. Voor mensenrechtenactivisten in Rusland is de zichtbare steun van zoveel mogelijk mensen tijdens het bezoek van Poetin echter van groot belang.

Onze ervaring leert dat internationale druk werkt. De advocaat van het punkbandje Pussy Riot vertelde ons bijvoorbeeld eind vorig jaar nog dat de straf van de leden van Pussy Riot veel hoger was uitgevallen als er geen internationale verontwaardiging was geweest.

We zien de heer Poetin op 8 april verschijnen. We zullen hem welkom heten en de waarheid zeggen.

Geen documentaire
Jane Meyer, de auteur van het boek The Dark Side, hekelt de film onder andere omdat moeilijke vragen over marteling worden vermeden en de geschiedenis geweld wordt aangedaan. De directe link tussen marteling en het uitschakelen van Bin Laden zou niet kloppen. In reactie op de kritiek hebben de makers van Zero Dark Thirty meerdere malen aangeven dat hun productie geen documentaire is.

Hoewel de bezwaren van Meyer en anderen begrijpelijk zijn en een aantal conservatieve Amerikanen de film al heeft gebruikt om het belang van marteling voor de nationale veiligheid te benadrukken, lijkt het mij dat we de gemiddelde bioscoopbezoeker niet moeten onderschatten. Dat marteling in de film wordt getoond is niet meer dan logisch. Sinds 11 september 2001 is er gemarteld met als doel om de verblijfplaats van Bin Laden te achterhalen. Dat staat  vast. Een relatie tussen die marteling en het vinden van Bin Laden wordt door tal van bronnen ontkend.

Marteling is fout
Net als bij elke ondervragingstechniek is het zeker denkbaar dat bij marteling goede, nuttige informatie wordt verkregen. Maar wie daarom beweert dat marteling een effectief middel is om belangrijke informatie te verkrijgen zou eens terug moeten denken aan de informatie die afkomstig was van Ibn al-Shaykh al-Libi. Na gemarteld te zijn gaf de Libiër informatie door over de relatie tussen Irak en Al Qaida. Deze later vals gebleken informatie vormde een belangrijk argument waarmee de VS de invasie van Irak aan de wereld verkocht. We weten hoe dat afliep en hoe hoog de prijs was. De interessante vraag is niet of martelen nuttige informatie kan opleveren, maar of de ondervrager herkent wanneer dat zo is en wanneer dat niet zo is.

Centraal in de discussie die in de VS gevoerd wordt naar aanleiding van Zero Dark Thirty- is de vraag of marteling werkt. De morele vraag of marteling goed of fout is wordt daardoor onderbelicht. Als martelen werkt, is het daarmee nog niet goed; als het niet werkt in ieder geval fout. Amnesty heeft 10-punten geformuleerd waarmee regering een einde kunnen maken aan marteling.

Zero Dark Thirty is overigens een goed gemaakte en interessant film zonder een, bij dit soort films gebruikelijke en vaak geforceerde, romantische verhaallijn. Zoals eerder gezegd moet het waarheidsgehalte van de film met een korreltje zout worden genomen. In de categorie ‘beste film’ werd naast Zero Dark Thirty ook Les Misérables genomineerd voor een Oscar. In Les Misérables zingen mensen meer dan twee uur de tekst die ze ook gewoon hadden kunnen zeggen. Ook dat lijkt me hoogst onwaarschijnlijk.

Keuzes, de Paus deinst er niet voor terug en zegende Rebecca Kadaga toen zij op bezoek was bij het Vaticaan. Ze was daar overigens om een conferentie over mensenrechten bij te wonen. Whats in a name.

De zegening van Kadaga is geheel in lijn met uitspraken die de Paus rond Kerst over homo’s deed. Volgens de Paus ‘vernietigen homoseksuelen en lesbiennes de essentie van het menselijke wezen’. De Paus mag dit soort dingen wat mij betreft zeggen, ook hij heeft het recht om zijn mening te uiten.

De anti-homowet, die uiteindelijk dit jaar niet werd behandeld door het Oegandese parlement en is doorgeschoven naar volgend jaar, verankert discriminatie en haat tegen homo’s in wetgeving. De straffen die in de wet worden voorgesteld zijn hoog. Wat mij betreft is elke straf die wordt gesteld op homoseksualiteit absurd, maar we weten hoe de Paus denkt over homoseksualiteit, hij is geen fan.

Maar met de zegening van Kadaga en zijn uitspraken over homoseksualiteit heeft de huidige vertegenwoordiger van God op aarde in deze Kerstmaand een voorlopig dieptepunt bereikt. De Paus maakt zich druk over het feit dat homo’s de essentie van het menselijk wezen vernietigen. Het feit dat hij zich niet uitspreek tegen Oegandese wetgeving die de essentie van het menselijk wezen wil vernietigen is dieptriest.

Amnesty zet zich in om de anti-homowetgeving in Oeganda tegen te houden. Dat doen we met tal van partnerorganisaties en activisten. We zouden het erop kunnen houden dat hier sprake is van botsende opvattingen over de menselijke natuur. Amnesty en de Paus zijn het niet met elkaar eens. Probleem is echter dat dit geen theologische discussie is. De voorgestelde wetgeving in Oeganda zaait angst, maakt mensen het leven onmogelijk en kan voor homo’s leiden tot de dood.

Dat de Paus homoseksualiteit niet toejuicht is nog tot daar aan toe maar met zijn zegening van Rebecca Kadaga en zijn recente uitspraken over homo’s heeft hij bewezen dat zijn interpretatie van de Kerstgedachte stamt uit een tijd waarin de aarde plat moest zijn, ook als hij rond is.

Het formulier waarop Sattar Beheshti zijn klacht over marteling toelicht

Op 30 oktober werd de Iraanse blogger Sattar Beheshti opgepakt, waarschijnlijk door leden van de Iraanse cyber-politie. Na zijn arrestatie op 30 oktober verbleef Beheshti een nacht in de beruchte Evin-gevangenis in Teheran. Diezelfde nacht diende hij een klacht in dat hij door zijn verhoorders zou zijn gemarteld. Op 6 november kon zijn familie zijn lichaam ophalen.

Medegevangenen in de Evin gevangenis schreven later in een open brief dat zij op zijn lichaam sporen van marteling hadden gezien. Familieleden van Beheshti  zijn sindsdien met de dood bedreigd. Met de media spreken over de zaak zou worden bestraft met arrestaties.

Na 40 dagen werd op 13 december de traditionele Iraanse rouwperiode afgesloten. De moeder van Beheshti  ging daarom met familieleden en vrienden naar zijn graf. De reactie van de Iraanse autoriteiten liet qua duidelijkheid weinig te wensen over. De moeder van Beheshti werd bij het graf van haar zoon aangevallen door leden van de veiligheidsdiensten.

Nog altijd hebben de Iraanse autoriteiten geen serieus onafhankelijk onderzoek ingesteld naar het overlijden van Beheshti. Hoewel er in Iran twee onderzoeken lopen naar de omstandigheden rondom zijn dood is de geloofwaardigheid van die onderzoeken op zijn minst twijfelachtig. Nog voordat zij zijn afgerond hebben een aantal parlementariërs en andere betrokkenen tegengestelde verklaring afgelegd.

De Iraanse autoriteiten moeten een onafhankelijk onderzoek instellen naar de dood van Sattar Beheshti, zijn familie met rust laten en verantwoordelijken voor eventuele strafbare feiten op een fatsoenlijke manier berechten. Daarnaast zou ik willen voorstellen dat diegene die op het lumineuze idee kwam om de moeder van Beheshti aan te vallen de volgende keer niet mee doet aan de brainstorm.

De moeder van Satter Beheshti tijdens de bijeenkomst op 13 december

In 2013 vindt het bilaterale Nederland-Ruslandjaar plaats. Nederland organiseert een breed programma in Rusland met economische, culturele en maatschappelijke activiteiten

Op de website is daarnaast ook te lezen dat er in het Nederland-Ruslandjaar aandacht zal zijn voor de mensenrechtensituatie in Rusland.  Dat is goed om te horen. Om goed voorbereid te zijn, bij dezen een greep uit enkele ontwikkelingen op het gebied van mensenrechten in Rusland de afgelopen maanden. Ik probeer niet volledig te zijn, Rusland is op het terrein van mensenrechtenschendingen zo voortvarend, het is nauwelijks bij te houden.

Gisteren werd bekend dat de Doema het begrip hoogverraad verruimt. Aangezien het wetsvoorstel dat ten grondslag ligt aan de verruiming van het begrip is geschreven door de Russische geheime dienst belooft de wet weinig goeds voor mensenrechtenactivisten in Rusland.

In juni tekende Poetin een wet die het recht op vereniging en vrijheid van meningsuiting verder inperkt. De maximale straf voor ongeautoriseerde demonstraties werd verhoogd. Meedoen aan een demonstratie die de autoriteiten niet welgevallig is kan voor deelnemers nu ook ernstige financiële gevolgen hebben.

In juli werd een wet die internetvrijheid inperkt in rap tempo door het Russische parlement aangenomen. 441 van de 450 leden van de Douma stemde voor het aanleggen van een zwarte lijst van websites.

Ook in juli: het Russische parlement keurt een wet goed waardoor de ruimte voor mensenrechtenorganisaties om hun werk te doen sterk wordt beperkt. Organisaties die door het Westen worden gefinancierd staan vanaf november te boek als ‘buitenlandse agenten’. Gedetailleerde kwartaalverslagen, de mogelijkheid van onverwachte inspecties en de dreiging van gevangenisstraf beperken het werk van mensenrechtenorganisaties.

In vijf Russische steden werd het afgelopen jaar ook ‘propaganda voor homoseksualiteit onder minderjarigen’ verboden. Eén van deze steden is St Petersburg. In oktober was het Madonna die deze wet overtrad.

Naast deze wetgeving en de veroordeling van Pussy Riot zijn de afgelopen maanden tal van mensenrechtenactivisten bedreigd, lastig gevallen en volgens berichten ontvoerd en gemarteld.

Kortom, de mensenrechtensituatie in Rusland verslechtert. Onafhankelijke rechtspraak is steeds vaker een uitzondering, mensenrechtenorganisaties worden steeds verder in het nauw gedreven en de woorden ‘homo’ en ‘rechten’ horen volgens de huidige regering niet bij elkaar.

Nederland-Ruslandjaar. Er is genoeg te bespreken.

Het contrast met de vrijheid van de artiesten op Lowlands en Pussy Riot is groot: in Biddinghuizen zingen artiesten wel wat zij willen en hoeven bezoekers niet bang te zijn om het slachtoffer te worden van politieke vervolging. Het grootste gevaar voor de artiesten hier is een teleurgesteld publiek en een vernietigende recensie.

Samen met 3FM, VPRO 3voor12 en Lowlands verzamelen we tijdens Lowlands zoveel mogelijk handtekeningen om de Russische zangeressen vrij te krijgen. De handtekeningen bieden we binnenkort aan bij de Russische ambassade in Den Haag. Onze collega’s in de Verenigde Staten probeerden eerder deze week al handtekeningen aan te bieden bij de Russische ambassade in de VS, maar zij werden samen met ruim 70.000 petities de straat op gegooid; een teken dat Rusland zich onder Poetin steeds minder aantrekt van internationale druk.

Nu Pussy Riot is veroordeeld gaat Amnesty’s werk door. We hebben daarbij de steun nodig van zoveel mogelijk mensen. Teken de petitie voor de onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van Pussy Riot. Dit kan op Lowlands bij de Amnesty-stand of via amnesty.nl.

Foutje. Shell wilde de handtekeningen niet publiekelijk in ontvangst nemen. Dat is een verschil. In latere tweets, in facebook-berichten en op onze website deden we dit later die dag wel goed. We gaven aan dat Shell helaas niet op de foto wilde bij het aannemen van onze petitie.

Niemand was het opgevallen. Niemand, behalve Shell.

Shell volgt gelukkig nauwlettend onze Twitter account. Het bedrijf koos er niet voor om zelf via Twitter te reageren. In een mailtje werd ons door Shell gevraagd wat Amnesty bezielt om op deze feitelijk onjuiste manier te communiceren.

Jarenlang voeren wij al gesprekken met Shell over de vervuiling in de Nigerdelta. Jarenlang voeren wij actie. Jarenlang schrijven wij rapporten. Jarenlang doet Shell in de Nigerdelta niets. Shell reageert niet inhoudelijk op onze zorgen. De antwoorden die ze geven zijn nietszeggend en de acties die het bedrijf onderneemt leiden niet of nauwelijks tot verbetering van de situatie van lokale gemeenschappen. Over concrete gevallen weigeren ze met ons in gesprek te gaan.

En toen vergaten wij het woordje ‘publiekelijk’. Dat gebeurde in een tweet over de aanbieding van 300.000 handtekeningen van mensen over de hele wereld die willen dat Shell haar verantwoordelijkheid neemt en haar vervuiling in de Nigerdelta opruimt.

De ophef die daarover door Shell wordt gemaakt is exemplarisch. Op echte issues wordt niet gereageerd,  bijzaken worden opgeblazen. PR is bij Shell heilig.

Op deze plek een Mea Culpa aan het adres van Shell voor de fout in onze tweet van 4 juli. Wij hebben het meteen rechtgezet. Als Shell haar fouten in de Nigerdelta meteen even rechtzet dan hebben we het nergens meer over.