Mensenrechten Vandaag

Op dag drie gaan we de sloppenwijken in. Onze groep trekt veel bekijks. Dotan loopt bijna continu hand in hand met twee kinderen. Veel mensen hebben hem zien optreden tijdens het Bundu Shooting Memorial Concert. Er melden zich diverse zelfverklaarde fans. Een jonge zanger komt kennismaken en geeft een rap ten beste waarin alle mensenrechtenaspecten van het leven in de sloppen terugkomen.

Dotan is geschokt door de armoede, het afval en vooral de slechte huisvesting. Maar hij merkt ook de kracht van mensen op. De buurtbewoners die samen waterputten aanleggen, of palen planten voor elektriciteit. Die heilig geloven in onderwijs als de weg naar een betere toekomst voor hun kinderen.

De mensen zeggen trots te zijn op de campagne People Live Here. Als je van het  vliegveld de stad nadert, torent een kolossale poster boven de stad uit, met daarop een prachtige foto van een oude sloppenbewoner. People Live Here. Join Our Campaign, Transform the City. De campagne heeft een constructieve boodschap. Men hoopt de overheid te overreden met de bewoners in gesprek te gaan. De consternatie is dan ook groot als het billboard op dinsdag plots verdwenen is. Had de gouverneur zich eraan gestoord? Of was het gewoon dubbel geboekt en is de macht van Unilever nu eenmaal groter dan die van de sloppenbewoners? Het laatste lijkt het geval.

Gelukkig rijden de beplakte bussen nog rond. Vanuit de hotelkamer op 8-hoog zie je ze  kruipen door de stad beneden. Niet te missen door het van Amnesty geleende zwart-geel. Twee dagen al zijn we op zoek naar de bus met Dotans foto. Uiteindelijk vinden we hem, met pech langs de kant. Zoals een Nigeriaanse partner met enige spot zegt: sommige  bussen worden door onze posters bij elkaar gehouden.

De lokale campagne wordt gesteund met geld van de Postcodeloterij. Voor voorlichting wordt gebruik gemaakt van een opblaasbare mobiele bioscoop. Op maandagavond zijn we bij een vertoning in een van de sloppenwijken. Men kijkt naar Nigeriaans materiaal van Slum Stories: onze website met filmpjes uit sloppen over de hele wereld. Als men beelden ziet van bekenden in de wijk gaat er, ondanks de ernst van de getoonde situatie, een luid gejoel op.
De opblaasbare installatie staat in een wip. De bezoekende delegatie uit de Keniaanse sloppen vertelt dat ze hem in Nairobi niet zouden kunnen gebruiken. Er is daar altijd wel een onverlaat die hem zou leksteken. Gewoon om te kijken wat er gebeurt. In Port Harcourt is dat soort vandalisme geen issue: de cinema is van henzelf. Die maak je niet kapot.

Na vier dagen zijn we geïnspireerd, maar ook gesloopt. Het bezoek was hard werken. Tot diep in de nacht werd er gemusiceerd, gemonteerd, geblogd, foto’s ge-upload. De Nigerianen die ons helpen leveren fantastisch werk, maar desondanks stelt het programma ons continue voor verrassingen. Het klimaat is zwaar. Niet zo gek dat we allemaal wat ziekig in het vliegtuig stappen. Dotan moet zelfs meerdere malen overgeven. Gelukkig leggen de stewardessen hem in de watten.

Michael, de Nigeriaanse spin in het web, zegt bij het afscheid tegen Dotan: ‘Ik heb het gevoel dat dit pas het begin is.’ Dat gevoel hebben wij allemaal. Het bezoek heeft iets in gang gezet: zowel bij de mensen daar als bij Dotan zelf, en ook bij Amnesty. We zijn nog niet klaar, en nog lang niet van elkaar af.

Zondag was een van de bijzonderste dagen uit mijn leven. Ingrediënten: Dotans optreden op een indrukwekkend Nigeriaans volksfeest en een ontroerende muzikale verbroedering in een hotelbar in de kleine uurtjes na het concert.

Vanwege de regen was het herdenkingsconcert voor de slachtoffers van de Bundu-schietpartij verplaatst naar een grote hal. Toen we aankwamen was die al behoorlijk vol. Vrouwen dansten en zongen strijdliederen en er werden spandoeken opgehangen met Bundu Shooting Happened, en We Want Justice.

Bij kennismaking met de band bleek – eufemistisch gezegd – dat niet elk lid Dotans muziek even goed kende. De soundcheck werd dus repetitie, en de ritmesectie speelde met een iPod aan het oor. Anthony, Dotans begaafde gitarist en een van de aardigste jongens die ik ken, moest alles uit de kast halen om iedereen in de pas te laten lopen. Wat hielp was dat bandleider Dickson op het podium in niets meer de bedachtzame muziekprofessor was van eerder. Maar vooral Dotan toonde zijn ware artiestenaard: hij begroette het publiek in pidgin-Engels, sprak op indrukwekkende manier zijn steun uit voor hun strijd en kreeg het publiek massaal achter zich, en achter zijn muziek. Na afloop van zijn hit ‘Where we Belong’, dat hij aan de bewoners van de Waterfronts opdroeg, begroette hij de traditionele, kleurrijk geklede chiefs. De zaal ging uit zijn dak.

Er traden ook dansgroepen op, volksmuziekgroepen en een onverstaanbare maar daardoor blijkbaar niet minder grappige komiek. De grote namen op het affiche waren een bling-bling rapper uit Lagos en nationale volksheld en ‘Port Harcourt boy’ rapper Duncan Mighty. In de voorbereiding hadden die zich laten zien als onvoorspelbare en verwende artiesten die zich vooral druk maakten over de grootte van hun gevolg en hun business class-tickets.

Deze Duncan Mighty bracht ons ‘s nachts tot diepe ontroering.

We praatten na afloop van het concert in de hotelbar. De krakkemige drum, de overstuurde bas, de gebrekkige voorbereiding: ik realiseerde me dat we van Dotan en Anthony bijkans het onmogelijke hadden gevraagd. Wat echter overheerste was de tevredenheid met het enthousiaste publiek en de diepe bewondering voor hun vakmanschap. In die ontspannen sfeer pakte Anthony zijn gitaar. Dotan begon te zingen. Prince Peter, een jong slachtoffer van de huisuitzettingen in Njemanze twee jaar geleden, viel in. Hij had een mooie gruizige stem. Andere gasten kwamen erbij staan en zongen eerste of tweede stem. Het hotelpersoneel maakte foto’s. De filmploeg werd bijgestaan door gasten die met hun laptops bijlichtten. Adembenemend.

En plots was daar Duncan Mighty. Hij groette Dotan, ging zitten en zong met hem een duet. En voor onze ogen veranderde hij van stoere rapper, druk met zijn imago, in een lieve jongen uit de volkswijken van Port Harcourt. In de kleine uurtjes hield Duncan Mighty tot slot een indrukwekkend en kwetsbaar betoog over zijn eigen achtergrond als sloppenjongen. Hij zei geïnspireerd te zijn door Dotan en de campagne die in Port Harcourt wordt gevoerd: ‘Ik maak een diepe buiging voor jullie allemaal.’

Ik wist die avond zeker: ook muziek is machtiger dan het zwaard.

Vandaag is de dag van het grote optreden. Dotan is er niet helemaal gerust op. Om eerlijk te zijn, zijn we allemaal wel een beetje zenuwachtig, ook de Afrika-rotten in ons team. We wisten van tevoren dat er weinig tijd zou zijn om met de band te repeteren. Alles kwam neer op de ochtend voor het concert. Maar daar hadden we buiten de waard gerekend. Religie is enorm belangrijk voor de meeste mensen hier, en de drie,vier of zelfs vijf uur die men zondagochtend in de kerk doorbrengt, laat men zich door geen concert afnemen.  De full band rehearsal, werd daarom een uurtje koffie drinken en ideeën uitwisselen met de bandleider, Dickson. Voor de muzikanten uit de sloppenwijken lijkt deze werkwijze geen enkel probleem. Ook in de muziek hebben de Afrikanen improvisatie tot levenswijze verheven.

Als Dotan en Dickson, een kleine rustige man die eerder lijkt op een muziekdocent dan op een rasartiest, elkaar ontmoeten en muziek uitwisselen, zie je twee muzikanten in hart en nieren samen aan het werk. Hoe groot de verschillen in muziekstijlen, opleiding en leefomstandigheden ook zijn .

Dit is wellicht de meest onvoorspelbare, zeker ook de meest swingende reis die ik voor Amnesty maakte. Overal waar we komen wordt gespeeld. Dat begon al in het vliegtuig. Vanmorgen stonden we op het dak van het hotel te spelen, hoog boven de stad. Ik geloof niet dat ik Dotans nummers ooit nog uit mijn hoofd krijg: vannacht zong ik het zelfs in mijn slaap.

> Lees alles over de reis van Amnesty en Dotan in Nigeria
> Ook een optreden van Dotan bijwonen? Win kaartjes voor zijn optreden op 19 november in Paradiso

Nooit eerder zat ik een vergadering voor van louter muzikanten. En al helemaal geen telefonisch overleg tussen twee getalenteerde Nederlanders en een groep multi-instrumentalisten uit de sloppenwijken van Nigeria. De start is wat stroef. Op de vraag ‘lezen jullie akkoorden?’ volgt een lange Nigeriaanse stilte en een eufemistisch: ‘Eh, misschien hebben sommigen van ons daar moeite mee.’ Maar al snel breekt het ijs en gaat het over tracklists, toonsoorten en andere technische termen die ik onmiddellijk weer vergeet.

De jonge Nederlandse singer/songwriter Dotan is gevraagd komend weekend op te treden in de sloppen van Port Harcourt (Nigeria) tijdens een herdenkingsconcert voor de slachtoffers van de Bundu-schietpartij. Dat zit zo: twee jaar geleden protesteerden bewoners van de wijk Bundu tegen regeringsplannen om hun huizen te slopen. De politie joeg de demonstranten op en schoot met scherp, zelfs op mensen die zwemmend probeerden te vluchten. Ten minste dertien mensen werden neergeschoten. Onder hen de betoverende 17-jarige Joy. Ze werd in haar huis geraakt door een verdwaalde kogel.

De opdrachtgever van de ontruimingen, gouverneur Amaechi, reageerde laconiek: ‘There was no firing, no shooting and no one was killed or injured on the day. In fact, nothing happened at all.’ Met de arrogantie van de macht ging hij ervan uit hiermee weg te komen, overtuigd dat de buitenwacht zich niet om sloppenbewoners bekommert.

Het pakte anders uit. De bewoners verenigden zich. Ze spanden een rechtszaak aan tegen de overheid. Amnesty publiceerde een rapport, met veel aandacht in de Nigeriaanse media. Op 3 oktober lanceerden de bewoners zelfs een reclamecampagne in hun eigen stad. Wanneer de gouverneur nu in zijn Mercedes in de file staat, glimlachen de sloppenbewoners hem breed toe vanaf elke stadsbus: Wij leven hier!

Het optreden zondag wordt ongetwijfeld een interessant muzikaal experiment. Maar belangrijker nog is de boodschap die Dotan overbrengt. Als hij in Bundu zijn hit ‘Where we belong’ aan de bewoners opdraagt, zal het publiek beseffen dat ze er niet alleen voor staan. Het zal hen hopelijk sterken in hun groeiende vertrouwen dat ze gerechtigheid kunnen afdwingen.

Joy zal er zondag bij zijn. Dansen kan ze niet meer, maar stralen zal ze zeker.