Mensenrechten Vandaag

De Baltic Pride is gelopen! We hebben 450 meter door een enorme haag van politieagenten gelopen. Aan de rechterkant van ons een flink grasveld en de rivier. Aan de linkerkant politie en afgesloten zijstraten. Er werd voor gezorgd dat de tegendemonstranten ver van ons af bleven. We zagen ze staan maar konden de gezichten niet onderscheiden. Er stond een heel groot houten kruis aan oever aan de overkant als om ons te bezweren. Het enige dat enige opschudding bij de demonstranten veroorzaakte was een rookbom, ver bij ons vandaan en een bootje dat vlak bij ons de rivier probeerde over te steken.

Echter aan de andere kant van de hekken was het erg onrustig. De berichten over de andere kant druppelen hier langzaam binnen. Er stonden naar schatting zo’n 600-1.000 (verschillende schattingen) man met spandoeken. De politie had het goed onder controle. Eerst een haag gewone politie, dan politie te paard en daarna een rij wat bij ons ME zou heten. Dan ongeveer een kilometer open terrein en daar stonden wij heel vredelievend te wezen. Ze hebben met stenen gegooid en met rookbommen. Leuzen geschreeuwd en staan springen. “Iedereen die niet mee springt is homo!”. Dat waren vooral de demonstranten uit extreem rechtse hoek.

Een vervelend incident gebeurde eigenlijk na de pride. Om half drie moesten wij allemaal heel snel de bussen weer in van de politie. De reden was dat om half drie officieel de vergunning af was gelopen en ze minder controle hadden over de logistiek van de tegendemonstranten. Ze wilden ons daar heel graag weg hebben voor onze veiligheid. Een van de Litouwse parlementariërs gebruikte dat argument om door de politiehaag heen te breken. Een heftige tegenstander van de pride. Ze lieten hem door en hij liep regelrecht naar Vytautas, de voorman van de pride-organisatie en probeerde hem aan te vallen. Een politieagent sprong ertussen en het eindigde in een schermutseling waar meer mensen bij betrokken waren. Erg vervelend.

De pride zelf was erg kort en eindigde met toespraken van bobo’s en de organisatie. Het meest indrukwekkend vond ik nog de bleke en gespannen gezichten van de organisatoren vanmorgen toen we de bussen in gingen. Zij lopen gevaar in eigen land en kunnen een maatschappelijke carrière wel vergeten. Sommigen brengen hun familie in gevaar of minstens in ernstige verlegenheid. En toch lopen ze mee. Verder was het lopen vrij ontspannen. Er waren denk ik ongeveer 450 deelnemers, waarvan de helft uit de Baltische Staten zelf.

De pride is nu op het Litouwse journaal. Een schril contrast wordt zichtbaar tussen vrolijke en rustige pride-deelnemers tegenover agressieve tegenstanders. Misschien opent het een aantal mensen de ogen.

Vanmorgen krijgen we met alle deelnemers een security briefing in de lobby van het hotel. De spanning is zichtbaar op de gezichten van de Litouwse deelnemers. Vannacht zijn de ramen van het kantoor van de Tolerant Youth Association ingegooid. Het hotel waar we zitten is gespot door tegenstanders. Om iedereen veilig terug te brengen krijgen we een serie regels en maatregelen te horen.

We worden met de bus naar de demonstratie toegebracht en weer terug naar het hotel. Tijdens de demonstratie is er veel beveiliging (er zijn 800 politie agenten op de been, wel en niet geuniformeerd), maar tijdens de heen- en terug weg zijn we het minst beschermd. De bus neemt op de terugweg een omweg naar het hotel. Als pride-deelnemers zijn we in de minderheid, er zullen 300 tot 400 deelnemers zijn en er worden nu 3000 tot 3500 tegendemonstranten verwacht. Dit zijn allemaal schattingen gebaseerd op de eerste Baltic Pride in Riga. Zoiets is nog niet eerder in Vilnius gebeurd en ze kunnen moeilijk een inschatting maken op basis van eerdere lokale ervaring. De enige manier om ons tegen die menigte te verdedigen is vrolijk en ontwapenend te zijn.

De Litouwse organisatoren van de Pride zullen voorop lopen met een enorme regenboogvlag. Deze pride is van hen. Wij als de buitenlandse ondersteunende organisatoren lopen daarachter. Wij hebben CDA Tweede Kamerlid Corien Jonker aan onze delegatie toegevoegd, die zo stoer is met ons mee te lopen. Wie ook meeloopt is de Nederlandse ambassadeur in Vilnius, Joep Wijnands, die zich op allerlei manieren heeft ingezet voor deze Pride en daarvoor gisteren speciaal in het zonnetje werd gezet door de Litouwse orgnisatoren. Alle deelnemers zijn gevoegd bij een kleine groep met een eigen ‘head of delegation’ en daarin je eigen buddy, iemand waar je de hele middag op let. Iedereen moet de adressen van het hotel en noodnummers meenemen voor als er iets gebeurd.

Je mag geen uitnodigende teksten of provocerende gebaren maken naar de tegendemonstranten. Zelfs voor de deur van het hotel wordt aangeraden om niet te openlijk te laten zien dat je bij deze groep hoort en ook niet hand in hand lopen of openlijk homo zijn. Dit wordt ons niet verteld om te verbergen dat je gay bent maar om alle gevaar te vermijden, en niemand te provoceren die kwaad in de zin heeft. De tweede reden dat we ons ‘bescheiden’ moeten gedragen is om het beeld te weerspreken dat de stad overstroomd wordt door een feestende (lees: blote) moreel losgeslagen bende. De wildste verhalen gaan rond. Wij moeten ze laten zien dat de werkelijkheid anders is en dat er een (betrekkelijk) nette groep hele gewone mensen door de stad trekt.

Nou, we gaan zo op pad.
We zullen proberen jullie live verslag te doen middels foto’s.

De pride gaat door! Het hooggerechtshof heeft zojuist de uitspraak gedaan. De spanning liep hoog op bij de organisatoren. En omdat het een gesloten zitting was hadden ze geen idee van het verloop van de zaak. Ieder half uur werd gezegd dat er over een half uur een uitspraak zou zijn. Eindelijk, bij het sluiten van de deuren van de rechtbank weten we dat we mogen lopen morgen. Meer achtergrondinformatie volgt snel.

Zojuist terug van een vergadering met ‘ heads of delegation’. Daar hoorden we dat we morgen met 350 a 400 mensen zullen lopen in de pride. Dat is het maximale aantal dat de politie toestaat, omdat dan de veiligheid nog gegarandeerd kan worden. De politie zal met 800 mensen aanwezig zijn, en het terrein waar de pride march gaat plaatsvinden zal helemaal zijn afgeschermd. Inmiddels zijn alle deelnemerspasjes uitgegeven. Als er nu nog mensen willen meelopen in de pride, zullen ze waarschijnlijk worden geweigerd bij de ingang. De politie zal daar alleen mensen binnenlaten die een deelnemerspas hebben.
Samen met de politie is er een inschatting gemaakt over het aantal tegendemonstranten. In het ergste geval verwacht men 3000 tegendemonstranten. Dit is gebaseerd op het aantal tegendemonstranten dat aanwezig was op de allereerste Gay Pride in Riga in 2005, toen er ook ongeveer 3000 kwamen opdagen. De situatie in Vilnius is vergelijkbaar, omdat het ook hier de eerste keer is dat een Gay Pride zal plaatsvinden. De inschatting is verder gebaseerd op het aantal leden van een speciale facebook-pagina voor tegenstanders van de pride. Deze pagina, die alleen vanuit Litouwen toegankelijk is, heeft inmiddels 24.000 leden (!). Ook werd gisteren in een speciale televisie-uitzending met vertegenwoordigers van LGL (Lithuanian Gay League) en TYA (Tolerant Youth Association) en de procureur die het verbod had geëist een enquête gehouden over het wel of niet doorgaan van de pride. 900 mensen waren voor de pride, 11.000 stemden tegen. Dit geeft een beeld van het homovijandige klimaat in Litouwen.
De tegendemonstranten bestaan uit verschillende groepen: New Generation Christians, een evangelische beweging die wordt gefinancierd vanuit de VS. Van hen is bekend dat ze met een bus vanuit Letland naar de Baltic Pride zullen komen. Verder zijn er de 24.000 facebook- leden, van wie niemand precies weet hoeveel er zullen komen opdagen. En dan is er de groep Neonazi’s en skinheads. Deze groep had ook een facebook-groep aangemaakt, maar toen daarop een oproep tot geweld verscheen, is deze facebook groep verwijderd.
Dus… het moeilijkste gedeelte moet nog beginnen. Morgen leest u hier – als het lukt – een direct verslag van de eerste pride in Vilnius!

Vandaag schijnt de zon hier. Jammer om binnen te zitten. Maar als het (na de regen van gisteren) een voorbode is van een goed bericht uit de rechtszaal dan schikken we in ons lot. Om een uur of elf doet de rechter in het hoger beroep zijn uitspraak. Tot half tien konden de beide partijen hun verklaringen inleveren die nu worden bekeken waarna een uitspraak volgt.

Gisteren hoorden we een vrij zelfverzekerde Vytautas over 99% kans dat de Pride doorgaat, vanmorgen hoorde ik Litouwse activisten over 50% kans praten. De meningen zijn verdeeld.

We zitten met honderd man gepropt in een zaaltje van het hotel. De conferentie Human Rights Combating Fear and Prejudice is zojuist begonnen. Iedereen wordt bedankt voor de steun voor de Pride, een noodzakelijke voorwaarde, voor deze Pride in Vilnius. Achter ons staat wederom een haag van journalisten, camera’s en fotografen. In iedere hoek staan beveiligers en de ingang van het hotel is bewaakt door bewapende politie met kogelvrije vesten. Iedereen moet zijn badge zichtbaar dragen en het hotel is vanmorgen vroeg doorzocht op explosieven. Zo’n conferentie zou in Nederland niet eens nieuws zijn. Hier is het nieuw, voor sommigen beangstigend, voor hoge bazen een middel om hun steun te betuigen en voor de LGBT-activisten, met de haat en woede van de tegenstanders gereflecteerd in de ogen, een net middel om voor een goede zaak te strijden.

Al die beveiliging lijkt nu wat overbodig want de sfeer op straat is niet vijandig. Maar de afbeelding op de shirts die de tegendemonstranten morgen dragen spreekt boekdelen. Onderaan de woorden ‘I love gay pride’ met daarboven een man met een automatisch geweer, gericht op de deelnemers van de pride march.

In het panel op het podium zit Joep Wijnands, de Nederlandse ambassadeur in Litouwen die zich niet alleen financieel maar ook als ambassadeur inzet voor deze Pride. Hij zal ook meelopen morgen. Ook de Nederlandse mensenrechtenambassadeur Arjan Hamburger is aanwezig en speelt een rol in deze conferentie zoals ook Boris Dittrich, LGBT advocacy director van Human Rights Watch.

De opening van het filmfestival gisteren was interessant gezien een film met veel bloot en seks als inleiding vertoond werd. Vreemde keuze vonden wij als je denkt dat de tegenstanders moraal en zeden juist als een wapen gebruiken. Later bleek dat de organisatoren zich hadden laten verrassen door deze film en er niet blij mee waren. Gelukkig was het een besloten gelegenheid.

Terwijl de heer Valdas Rupsys van het ministerie van sociale veiligheid en arbeid nu verder vertelt over de Litouwse wet en de verankering daarin van gelijke behandeling hoopt iedereen op goed bericht uit de rechtszaal.

Een regenachtig Vilnius vandaag. Koud en somber. En de Gay Pride soap rolt verder als de wolken over de stad. Maar niet alleen hel en verdoemenis. Vanmorgen heeft Amnesty 14.000 handtekeningen aangeboden aan de Litouwse president. Gisteren heeft de president zich achter de organisaties gesteld door de uitspraak van de regionale rechter als discriminatoir te bestempelen. Vandaag bood zij Amnesty de gelegenheid om de aandacht te vestigen op de perikelen rondom de Pride. Er waren 35 journalisten en 35 fotografen aanwezig.

De Pride krijgt veel aandacht in de Litouwse pers (zie bijvoorbeeld Vladimiras Simonko van de Lithuanian Gay League (LGL) en Helle Jacobsen van Amnesty Denemarken op de nationale tv). Volgens een lid van LGL is er rondom het onderwerp homorechten zoveel controverse dat de pers er onmiddellijk bovenop springt. Er hebben zich nu al honderd journalisten aangemeld voor de Pride van zaterdag. En vanavond is er op nationale tv een gesprek tussen de voorzitter van LGL en Tolerant Youth Association (TYA) en de procureur die het verbod heeft geëist.

Het tweede belangrijk nieuws is dat nu blijkt dat het hoger beroep morgen om 10.30 uur zal plaatsvinden (Nederlandse tijd 9.30 uur), ondanks het feit dat de rechter zeven dagen de tijd heeft om het hoger beroep in behandeling te nemen en de zaak dus over het weekend heen zou kunnen tillen. Volgens een van de organisatoren van de TYA, Vytautas Valentinavicius, komt dit verrassende besluit deels door de uitspraak van de president, maar toch het meeste door de internationale druk die wordt uitgeoefend op allerlei fronten: zoals via regeringsleiders, diplomatie, media en internationale ngo’s zoals Amnesty. Een derde reden is dat er op het bureau van het hooggerechtshof veel mensen werken met een positieve houding ten opzichte van de Pride.

Vytautas zei zojuist dat hij nu voor 99% zeker is dat de Pride door zal gaan. Ondertussen loopt het hotel waar de deelnemers zich moeten registreren vol. Het programma van de Pride bestaat niet alleen uit een gezamenlijke tocht door de stad, maar ook uit een internationale conferentie: Human Rights combating Fear and Prejudice, en een LGBT-filmfestival. Over dat festival, dat vanavond begint, is nog een stoer verhaal te vertellen. De directeur van de bioscoop wordt al een maand door de burgemeester bestookt. Volgens de burgemeester bedreigt een dergelijk filmfestival de moraal en goede zeden van de Litouwers. Hij dreigt haar zelfs te ontslaan. De directeur houdt gelukkig stand en wij gaan naar de opening vanavond!

Op 8 mei vindt de Gay Pride in Vilnius plaats. Dat is een hoogtepunt nadat deze in 2007 was verboden. Dit jaar leek de organisatie op rolletjes te lopen, maar drie dagen voor de grote dag stijgt de spanning met het uur.

Een grote Amnesty-delegatie is aanwezig om de lokale organisaties te ondersteunen en de veiligheid te garanderen van de Litouwse deelnemers. Een Pride in deze regio roept haat op en brengt tegendemonstranten op de been. Zonder verzekering van de politie om de deelnemers te beschermen kan de Pride niet doorgaan.

De Nederlandse deelnemers zijn vanavond in een fris Vilnius aangekomen. Alhoewel de zon zich door de dikke wolkenlaag heen probeert te dringen zijn de vooruitzichten voor de Pride somber. Op dinsdag heeft het Openbaar Ministerie laten weten doorgang van de Pride niet verstandig te vinden vanwege de veiligheid. Vandaag, op woensdag, heeft een regionale rechtbank een negatief vonnis uitgesproken. Volgens de rechtbank zou de optocht een te grote bedreiging vormen voor de openbare orde. Maar de politie van Litouwen geeft echter aan dat ze geen dreiging heeft waargenomen en de Pride gewoon door kan gaan.

De organisaties Lithuanian Gay League (LGL) en Tolerant Youth Association (TYA) die de Pride organiseren hebben een klacht ingediend tegen de procureur wegens onder andere discriminatie. Zij gaan nu ook in hoger beroep tegen de uitspraak. En de president van Litouwen staat achter de organisatoren. Zij veroordeelde de beslissing van de rechter publiekelijk en benadrukte daarbij dat het recht op vrije meningsuiting en vrijheid van vergadering zijn vastgelegd in de grondwet van Litouwen. De vraag is hoever haar invloed strekt.

Wanneer het hoger beroep plaatsvindt is onbekend.

Uw reporter ter plaatse.